Η σειρά των άρθρων που δημοσιεύονται, αποτελεί μια αξιόλογη εργασία του επιστημονικού προσωπικού του Τεχνικού Μουσείου Θεσσαλονίκης και του Κέντρου Διάδοσης Επιστημών και Μουσείου Τεχνολογίας, στο πλαίσιο του Ε.Π. Κοινωνία της Πληροφορίας, σε θέματα σχετικά με τις εξελίξεις της τεχνολογίας στην Αρχαία Ελλάδα, τις τομές και τα επιτεύγματα που άλλαξαν ριζικά τη ζωή των ανθρώπων σε όλα τα επίπεδα: στην παραγωγή, στην κατανάλωση τροφής, στην ένδυση, στις συνθήκες διαβίωσης,  στην επιστήμη και τον πολιτισμό .

 Σήμερα δημοσιεύονται αποσπάσματα που αφορούν το δεύτερο μέρος του θέματος της Αρχαίας Αρχιτεκτονικής.

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ

1. Μεταφορά από το λατομείο
2. Αρχαία Βαρούλκα
3. Λιθαγωγία και ανάβαση στον Ιερό Βράχο (περίπτωση Ακρόπολης)
4. Το σύστημα των αντίσταθμων αμαξών
5. Ανάθεση Έργου - Ειδικότητες
6. Συγγραφή έργου - Σχεδίαση
7. Θραύσμα στήλης από τους απολογισμούς κατασκευής του Ερεχθείου
8. Στήλη από γκρίζο ασβεστόλιθο με τους απολογισμούς της κατασκευής του Θόλου της Επιδαύρου.

1. Μεταφορά από το λατομείο

Για τη μετακίνηση του όγκου απαραίτητα ήταν τα σκοινιά, οι τροχαλίες, τα βαρούλκα, οι διάφοροι μοχλοί, οι ξύλινοι στρωτήρες, αλλά και οι κύλινδροι. Με μεγάλους, ξύλινους μοχλούς ξεκινούσε το ανασήκωμα του όγκου, κάτω από τον οποίο τοποθετούνταν όλα τα μικρά και μεγάλα ξύλα τα οποία θα συναρμολογούνταν και θα σχημάτιζαν το στέρεο έλκηθρο για την ανέλκυσή του από το λατομείο και το κατέβασμά του στη βάση του βουνού.

Για τη μετακίνηση του ελκήθρου που έφερε τον όγκο, τοποθετούνταν μακριά ξύλα κατά μήκος της διαδρομής μέχρι την έξοδο από το λατομείο. Ταυτόχρονα, δύο μεγάλα σχοινιά δένονταν επάνω στο έλκηθρο τα οποία από την άλλη πλευρά περνιούνταν γύρω από τους ισχυρούς ξύλινους άξονες των μεγάλων βαρούλκων που ήταν τοποθετημένα λίγο πιο ψηλά από την έξοδο του λατομείου.

Στους άξονες των βαρούλκων δίνονταν οι πρώτες στροφές μέχρι να τανιστούν τα σκοινιά, ενώ κάτω από το έλκηθρο τοποθετούνταν οι φάλαγγες, κυλινδρικά σκληρά πρινόξυλα, καθώς και η πέδη στο πίσω μέρος, για την αποφυγή πιθανής οπισθοχώρησης. Οι φάλαγγες μάλιστα θα έπρεπε συνεχώς να ανατοποθετούνται από το πίσω στο πρόσθιο μέρος του ελκήθρου. Έτσι με τη σταδιακή περιστροφή των βαρούλκων το μεγάλο φορτίο μπορούσε να μετακινείται. Η τριβή της ολίσθησης του ελκήθρου στο επικλινές λιθόστρωτο, μετριασμένη ίσως και με λίγο ζωικό λίπος, δεν ξεπερνούσε την καθοδική δύναμη του βάρους. Έτσι η καταγωγή επιτυγχάνονταν με ξύλινους μοχλούς για την οδήγηση του ελκήθρου και με σχοινιά εκτυλισσόμενα αργά από ξύλινους σταθερούς πασσάλους για την ανάσχεση της ορμής, οι οποίοι στερεώνονταν σε τετράγωνες οπές λαξευμένες στο βράχο. Άλλοι ειδικοί τρόποι πεδήσεως του ελκήθρου ήταν με απλή περιέλιξη του σκοινιού σε διαδοχικούς πασσάλους, πακτωμένους στις πλευρές της οδού, όπως για παράδειγμα στο Λατομείο της Σπηλιάς όπου σώζονται οι σχετικές οπές ή με περιέλιξη του σκοινιού σε ένα πάσσαλο πακτωμένο οριζοντίως στο τοίχωμα της οδού, επίσης σωζόμενο στο λατομείο της Σπηλιάς. Οι οπές πακτώσεως των πασσάλων που σώζονται στο λατομείο της Σπηλιάς είναι τετράγωνης διατομής περίπου 30εκ. και βάθους 35-40εκ. Τα σχοινιά που εκτυλίσσονταν γύρω από τους πασσάλους πέδιζαν την ολίσθηση του ελκήθρου, ώστε αυτό να διατηρεί σταθερή ταχύτητα. Η δύναμη αντιστάσεως παρέχονταν από τον πάσσαλο στα σχοινιά, μόνον ως δεσμός τριβής μεταξύ περιελίξεων και ξύλου. Οι πάσσαλοι ήταν δυνατόν να πακτώνονται και στις δύο πλευρές του δρόμου ή μόνο στη μία.

Μετά την κατάβαση από το ύψωμα, ο όγκος φορτώνονταν στην τετράκυκλη άμαξα, πράγμα που απαιτούσε δύο ισχυρές δοκούς, μερικές χονδρές φάλαγγες τορνευμένες με πολύ σκληρό ξύλο και τρεις - τέσσερις μεγάλους ξύλινους μοχλούς. Η μεταφόρτωση στην άμαξα θα έπρεπε να διευκολύνεται με κατάλληλες λιθόκτιστες, υπερυψωμένες διαμορφώσεις του κάτω μέρους της οδού καταγωγής, καθώς και με ισχυρά ξύλα για την ακινητοποίηση της άμαξας και τη σύνδεσή της με τη λιθόστρωτη επιφάνεια της οδού καταγωγής.